Gazetka nr 46, czwartek 27 listopada 1997

(5313 sw w tym tekcie)
(4154 odson)   Strona gotowa do druku




Gazetka Domu Taca

c
z
p
i
e
r
w
s
z
a

I. O czarach

Magii nie trzeba odradza. Zawsze - na jutro i pojutrze - pozostan fakty dla nauki niepoznawalne. Zawsze pozostanie paszczyzna sztuki, paszczyzna dowiadczenia sakralnego. Przy caej wspczesnej analizie zawsze pozostaje sfera sakralna. Naley tylko rozejrze si: ona jest w caej zoonoci wiata - tego i innego. Zrozummy: nie wszystko odkrywa jeden tylko obszar ludzkiej psychiki. Bo co by nie mwi, to mierci wszyscy si boj, nikt nie wie dokadnie jaki bdzie kolejny etap jego ycia.
Znam wietnych uczonych, ktrzy, gdy dziecku zagraa mier, a lekarze bezradnie rozkadaj rce, id do "dziada", "znachora" i zdaj si na jego umiejtnoci. Nie wnikaj nawet, czy to wiedza naukowa, czy co innego. Po prostu nie maj wyjcia. Jeli raz si udao, drugi raz czowiek myli: nie mog zrozumie, ale co w tym jest.
Nie trzeba czeka, a bdzie z nami le. Zblimy si do tej wiatowej, wiekami kumulujcej si wiedzy. Przecie jeden typ mylenia przechodzi w kolejny bardzo pynnie - a nawet jeeli gwatownie, to i tak rdze pozostaje ten sam. I w nas on take jest. Jeli dowiadczymy siebie jako czci tego skomplikowanego wiata, wtedy okae si, e magia potrzebna nam jest nie tylko do zrozumienia takich czy innych zwizkw, ale do odrodzenia czowieka jako czowieka, jako czci kosmosu, boego wiata, jako ywej istoty, jako czci narodu itd. Ostroni bdmy wobec nauki. Odkryto jakie prawo empiryczne, sprawdzono raz, pi, sto razy - i prawo obowizuje dla wszystkich przypadkw. Potem: raz - zawiodo, dwa - nie dziaa - co si dzieje? A z praw skada si nauka oparta na dowiadczeniach, zmieniaj si warunki i dowiadczenie bywa inne. Nie trzeba by twardogowym, wierzy we wszystkie dowiadczenie tak dosownie. Choby przykad z geometrii - ile tysicleci obowizywaa geometria Euklidesa? Chlap! - upada. Moe obowizuje, ale pod warunkiem, e...
Magia zwizana bya ze znajomoci odpowiednich praw, zwizkw: jedno dziaanie wywouje drugie. To przecie nauka, system zwizkw (podobiestwa, przynalenoci etc.) sytuujcy czowieka w przyrodzie. Oznacza to, e byle kto nie mg realizowa magii. Mg to by tylko kto znajcy kompleks praw, zalenoci. To byli nosiciele wiedzy wybrani przez Boga - elita.
Zajmujemy si zespoami ludowymi - czy caa wie piewa? To postawa marksistowska, e sztuk tworz masy. Masy nigdy nie tworzyy, zawsze byy to indywidualnoci, fachowcy, znawcy. Z nimi podpiewywali i suchacze. Znamy technik wywoenia ze wsi dwch - trzech piewakw, jednego muzykanta - i wie przestaje piewa na zawsze. Nic nowego nie powstaje. Ludzie pamitaj urywki pieni, z kim moe mogliby piewa ale sami - nic. Zabrako profesjonalistw. To oni byli porednikami midzy wyszym wiatem a zwykym czowiekiem. O nich folkloryci powinni dba przede wszystkim, bo to oni s depozytariuszami wiedzy i potencjau twrczego.
prof. Ihor Maciejewski
z wypowiedzi podczas dyskusji na sympozjum Fundacji "Muzyka kresw"
Rybaki 14.VII.1992
nagranie i redakcja: Janusz Prusinowski

II. Nasi gocie

Kapela Franciszka Grbskiego z Sulejowa

Sulejw, w ktrym znalelimy si w ostatni sobot, to miejsce magiczne. Czas tu si zatrzyma, przestrze wywrcia gr na d a droga koczy si tu i niknie w nadrzecznym mule.
Ruiny zamczyska Kazimierza Wielkiego bielej na wzgrzu. Do nich przytulone resztki obrki a na murze z wapiennych ciosw przybito gobnik. Kraina ostw broni dostpu do dostojnej ruiny. Powyej zamku na owalnym placu spotykali si na pewno przy ognisku woje - wspominajc zwyciskie bitwy. Dzisiaj stoi tu tylko stary autobus. Drogi krzyuj si, wznosz i wij wrd nadrzecznych pagrkw i waw.
I w takim wanie miejscu mieszka pan Grbski z rodzin, pdzc ycie spokojne i stateczne. Gdy przychodzi czas, siga po harmoni i wygrywa melodie rozcige, pynne jak rzeka, ktra nieopodal pdzi swj szeroki nurt. Powilaki, oberki, mazurki a take szczeglnie pikne walce i tanga jedne za drugimi wychodz spod palcw muzykanta. Piknej urody jest harmonia guzikowa, ktr zamwi specjalnie we Woszech jeden z poprzednich wacicieli instrumentu. Pan Grbski dosta harmoni od tecia - jak mwi - wraz z on w wianie. I jedna, i druga wierne mu s do grobowej deski.
Razem z bbnist Zbigniewem Soboniem pan Grbski tworzy kapel, ktrej barwa stopliwa jest niczym metal. Ju od lat synie w caym regionie kieleckim i zapraszany jest na wiksze pogrania. W radiu czsto mona posucha audycji z muzyk z Sulejowa. Przyjedaj nagrywa muzykantw i z Kielc, i Warszawy, czy Lublina, powstaa nawet praca magisterska o nich. W Kazimierzu widzielimy ostatnio i taczylimy do muzyki Pana Grbskiego w nocy na ulicy - gdy wraca z ogniska na grze zamkowej. Tego roku otrzyma na Festiwalu Srebrn Baszt.
Pnym wieczorem, gdy ju melodie grane przez Pana Grbskiego wypeniy po brzegi ciep kuchni, i gdy przysiade na kanapie ona wraz z crk zaczy nuci z harmoni rzewne pieni - poczulimy si w Sulejowie jak w domu.

Katarzyna Andrzejowska

III. Katarzynki i Andrzejki

Dzie w. Katarzyny (25 listopada) i nieco pniej dzie w. Andrzeja (30 listopada) powicone s wrbom modziey, dotyczcym przede wszystkim maestwa, przy czym chopcy wr raczej w pierwsze wito, dziewczta za w drugie. Zwyczaje to stare, zapewne pozostajce w zwizku ze staroytnoci klasyczn: w. Katarzyna jest patronk dziewic, a w. Andrzej pochodzi od greckiego wyrazu aner, andros, oznaczajcego ma. Wrby s bardzo rozmaite. Mona zobaczy przyszego maonka we nie (poci si te w wili wita), mona go zobaczy o pnocy w studni albo te w zwierciadle. Powszechnie leje si wosk na wod i poszukuje si w powstaych w ten sposb bryach wosku podobiestwa do jakiej postaci:

Nalejcie wosku na wod,
Ujrzycie swoj przygod -

mwi jedna z postaci komedii Marcina Bielskiego z XVI w.
Dziewczta wychodz te w nocy w. Andrzeja przed chat i nasuchuj, z ktrej strony sycha szczekanie psw, wierzc, e z tej strony i m si pojawi. Rozrzuca si te gaki ciasta, oznaczajce rozmaite osoby i patrzy si, ktr z nich pies najpierw porwie. Wry si te z przedmiotw przypadkowo znalezionych; na Wileszczynie dziewczta wybiegaj nago przed chat i chwytaj popiesznie narcze drew, wrc nastpnie z tego, czy drwa s do pary czy nie. Wry si dalej z przedmiotw wycignitych z przerbli na lodzie (kawaek skry oznacza, e mem bdzie szewc, kawa obrczy - e mem bdzie bednarz, itp.). Wry si te z rzucania trzewikiem, ze wieczek czy igie puszczanych na wod; wypisuje si kartki z imionami (dziewczt czy chopcw) i nastpnie wyciga rano jedn z nich, na ktrej znajduje si imi przyszego maonka.

fragment ksiki Jana Stanisawa Bystronia Etnografia Polski

w. Katarzyna pochodzi miaa z rodu krlewskiego. Obdarzona bya niezwyk inteligencj i zdolnociami. Od najmodszych lat wiele godzin dziennie spdzaa nad ksikami. "Niestety -pisze ks. Hozakowski - pogrona bya w ciasnych wierzeniach pogastwa. Bg wszake j sobie upatrzy na szczeglniejsz wybrank. Powiadaj, e w czasie, kiedy zacza zapoznawa si z prawdami Chrystusowymi, ukazaa si jej Najwitsza Maria Panna z Dziecitkiem Jezus na rku. Boa Dziecina miaa odwrci Sw twarzyczk od Katarzyny, bo niezupenie jeszcze czysta dla braku uwicenia przez chrzest w. bya. Widzenie dziwne wpyno na to, e Katarzyna przypieszya porzucenie bawochwalstwa znikomego. Przyja wkrtce chrzest w., a w nagrod doznaa ponownego widzenia, w ktrym Jezus zalubi j Sobie duchowo piercieniem woonym na palec .w. Katarzyny. Niewymowna aska ta sprawia, e dziewica cudnej urody zupenie ofiarowaa si subie Boej w dozgonnym paniestwie".
Inna legenda opowiada, jak to wita, wezwana do cesarskiego paacu, podja si obrony prawd Chrystusowych wobec pidziesiciu pogaskich mdrcw, najwybitniejszych uczonych tamtych czasw. Dyskusja trwaa dugo i przysuchiwao si jej wielu ludzi. wita nie zaamaa si. Wypowiadane przez ni zdania byy tak logiczne i celne, e wszystkich pidziesiciu mdrcw uznao swoje dotychczasowe wierzenia za faszywe i uwierzyo w Jezusa. Rozwcieczony cesarz kaza przygotowa stosy i ywcem spali owych uczonych. Odtd jest w. Katarzyna czczona jako patronka filozofw, ludzi nauki, a take uniwersytetw.

Fragment z ksiki Ewy Ferenc-Szydekowej Rok kocielny a polskie tradycje


c
z
d
r
u
g
a

To, co byo

Pieni lene, pieni polne

Po raz trzeci1, przez dwa kolejne wieczory w Krakowie, w Teatrze B ckleina gocia Fundacja Muzyka Kresw z Lublina, organizujc tam Festiwal - Muzyka Utracona. Temat tegorocznego spotkania skupi si wok pieni lenych i polnych. Po Archaicznych pieniach Batw i Sowian, ubiegorocznych, pozostajcych wci ywo w pamici Koysankach, przyszed czas na pieni wykonywane w otwartej przestrzeni, towarzyszce czowiekowi w jego zmaganiu si z wszechogarniajc przyrod.
Pieni lene, pieni polne to zarwno pieni liryczne, wielokrotnie wykonywane w otwartej przestrzeni, jak i pieni obrzdowe, zwizane z rokiem kalendarzowym. Dla czowieka yjcego na wsi, szczeglne znaczenie mia ten drugi rodzaj pieni, skierowanych do ziemi, poniewa ziemia i to, co miao si z niej zrodzi, decydowao o jego yciu, byo przedmiotem jego najwikszej troski. Byy one "uywane" w konkretnym celu, by kontaktowa si z siami przyrody, mocami, ktre miay czowiekowi pomc w codziennych pracach. Ten rodzaj pieni wykonywany byy "na krzyku", i nie tylko byo to wymogiem przestrzeni, ale jak powiedzia w jednym z wywiadw Jewgienij Jefremow - etnomuzykolog z Kijowa - trzeba byo dokrzycze si do bogw2. Pie bya prob o deszcz lub pogod, o dobry plon, miaa odgoni ze moce i duchy, a przywoa te, ktre sprzyjay czowiekowi. Miaa ju nie tylko obaskawi ziemi, ale ca tajemnicz przestrze w jakiej przyszo jemu y. Kiedy mwimy o funkcjach, jakie te pieni miay do spenienia, moemy mwi jedynie o czasach przeszych, odlegych. Dzisiaj zarwno maniery wykonawcze takiego piewu jak i same pieni pozostay ju tylko w pamici starych ludzi w niewielu rejonach Europy rodkowo-Wschodniej.
Zaoeniem organizatorw Festiwalu w Krakowie bya ch zaprezentowania, zawiadczenia, e takie pieni jeszcze istniej, i e pomimo zmiany przestrzeni (zamiast pl i lasw - sala Teatru B ckleina) i zmiany adresata (zamiast ziemi, ywiow - publiczno), mona przybliy si do takiego rodzaju dwiku.
Kadego wieczora odbyway si dwa koncerty. Pierwszego dnia pieway, znane dobrze w Domu Taca chociaby z koncertw wielkopostnych, zespoy piewacze z Bandy i z Dugiego (zarwno mczyni jak i kobiety) oraz grupa z Biaorusi ze wsi Reczyce. O archaicznym sposobie piewania Kurpiw myl, e w tym miejscu nie musz pisa. piewacy prezentowali przede wszystkim pieni liryczne, i zapewne wszystkich zachwycia barwa gosw i sam sposb piewania. Tego wieczoru moglimy te usysze pieni obrzdowe i liryczne z Polesia, nalecego do Biaorusi. Na terenach pooonych na wschd od Polski zdecydowanie lepiej zachoway si w pamici, pieni towarzyszce obrzdom roku kalendarzowego. piewane s one do dnia dzisiejszego, cho nie peni ju magiczno-obrzdowej funkcji. Na Biaorusi do grupy tej nale pieni zwizane z przyzywaniem wiosny, pieni "zakliczanki" (w ktrych dziewczyny zwracay si do soca i Boga o dobre urodzaje i zbiory), pieni Juri (pieni o ros), pieni kupalne, pieni niwne i zwizane ze zbiorem innych zb i rolin.
Drugi dzie prezentacji rozpocza grupa Verdingis z Wilna. Tu moglimy zobaczy i usysze jak modzi ludzie z miasta, rekonstruuj tradycj swoich przodkw, od lat zajmujc si litewskim piewem i litewsk muzyk ludow. Zapiewali pieni, ktre wizay si z zimowym i wiosenno-letnim cyklem kalendarzowym: pieni lalownikw (od ref. pieni "Ej, lalo!" - wykonywanych przez mczyzn podczas Wielkanocy), pieni na hutawk (wierzono, e od wysokoci hutania zaley pomylno zbiorw), pieni na obchodzenie pl, na w. Jura, na noc kupaow, pieni zwizane z pracami polnymi jak sianokosy, pieni niwne i zwizane ze zbieraniem innych plonw. Patrzc na zesp, mona byo zauway, e wykonywanie tych pieni niesie z sob duo radoci i t radoci, z samego piewania, pragnli si oni z nami, suchaczami podzieli. Tego dnia wystpi rwnie zesp z Ukrainy ze wsi Zbraki, prezentujcy pieni z Polesia rodkowego. piew tej grupy zasuguje na szczegln uwag. Zgodnie ze sowami J. Jefremowa, i pomimo tego, e zesp wystpowa nie raz na rnych scenach "na szczcie nie odbio si to na manierze wykonawczej, co nierzadko zdarza si wiejskim zespoom podobnego typu, ktre porwane raz i drugi w "wir" festiwalowo-koncertowy, dosownie w oczach przeobraaj si w pseudoludowe show-zespoy, prezentujce uproszczony repertuar - obliczony na niewybrednego suchacza - repertuar z rekwizytami w postaci koowrotkw, pierogw, szarawarw i bajanw"3. Prostota, naturalno przemawiaa w postawach kobiet, ich oczach, gosach. Pieniami mwiy nie o jakim odlegym wiecie, ale swoim wasnym, ich bezporednio dotyczcym. Mwiy o swoim trudzie, blu, pracy, radoci. Obok pieni lirycznych, ktre przejy czciowo manier pieni obrzdowych, zaprezentoway te, ktre wi si z obrzdami kalendarzowymi: wionianki, pieni witojaskie, pieni na w. Piotra, pieni niwne. "W sposobie ich wykonania przechoway si cechy wskazujce na ich magiczne przeznaczenie w przeszoci: maksymalnie gone brzmienie w wysokim rejestrze, deklamacyjno-recytatywny charakter kadej linii melodycznej, tendencja gosw w zespole do unisono, ktre w kocu kadej strofki cignie si bardzo dugo i koczy rytualnym delikatnym okrzykiem -pohukiwaniem"4. Kada z kobiet piewaa swoim naturalnym gosem, kady gos by inny, mwi o indywidualnym dowiadczeniu piewajcego, i ta indywidualno nie zostaa utracona przy wsplnym piewie, ktry przez to nabiera jeszcze silniejszego wyrazu, jak mwi Jan Bernad, by on jak monolit, skaa. Suchajc tego ostatniego zespou, mona byo sobie wyobrazi jakie znaczenie miay kiedy tego rodzaju pieni, jaka bya moc ich oddziaywania.

Festiwal Muzyka Utracona ma t warto, i pomimo posugiwania si nazwami Festiwal, koncert, chodzi w nim o co najprostszego i najwaniejszego, co podczas wielu festiwali zostaje zagubione, o moliwo usyszenia. Tu najwaniejsza rzeczywicie jest pie i muzyka, na nich skupiona jest caa uwaga. Temu suy zarwno kadorazowy wybr tematu, dobr wykonawcw, wprowadzenie komentarza umoliwiajcego zrozumienie miejsca i roli danej pieni, a take atmosfera spotkania.

Osobnym zagadnieniem, wartym cho chwili refleksji, s organizowane w ramach Festiwalu - Noce Taca, spotkania dla tych, ktrzy chc z sob chwil duej pozosta, chc potaczy i posucha muzyki ludowej. Pierwszej nocy, przy kapeli zespou "Kyczera", krloway tace emkowskie. Drugiego dnia, litewskie tace prowadzi zesp Verdingis. Dua liczba osb chtnych do taca przekraczaa moliwoci pomieszczenia wszystkich na parkiecie Teatru B ckleina. Pierwszego wieczoru, prowadzcy i uczce tace emkowskie Jerzy Starzyski, doskonale radzi sobie z tumem chtnych. Drugiej nocy subtelno tacw litewskich zostaa zaguszona jeszcze wiksz iloci przybyych, zwaszcza modych ludzi, ktrzy po prostu chcieli si bawi, niekoniecznie przy litewskiej muzyce. Z jednej strony ten fakt napawa optymizmem, e tylu ludzi w miecie garnie si do taca ludowego i chce (tak jak byo to pierwszej nocy) sucha innych, i w konkretnym tacu odnajdywa rado zabawy, z drugiej strony, wida jak wielki trud musi by woony, by by suchanym i, e taniec ludowy nie jest jednak dla wszystkich.


1 Pierwszy Festiwal Muzyka Utracona odby si w padzierniku 1995 roku i zatytuowany by Archaiczne pieni Batw i Sowian, drugi pt. Koysanki odby si w listopadzie 1996 roku.

2Wywiad z Jewgienijem Jefremowem, Dokrzycze si do Bogw, "Rzeczpospolita" nr 188/1992.

3Program Festiwalu .

4Ibidem.

  • Beata Wilgosiewicz
  • VII Kalotaszegi Tanc Tabor

    Impresje z pobytu na warsztatach wgierskiego Domu Taca w Kalotaszentkiraly (Sincraiu), Siedmiogrd

    Kiedy dotara do mnie wie, e szykuje si wyjazd na warsztaty taneczne do Siedmiogrodu, ucieszyem si. Rado moja wzrosa tym bardziej, i miay si one odbywa w tych rejonach Siedmiogrodu, ktre podczas zeszorocznych wystpw grup tanecznych BOGANCS i ZURBOLO z Kolozsvaru (Klu) urzeky mnie swym folklorem.

    Moj kwater stanowi przepikny pokj, cay urzdzony w tradycyjnym ludowym stylu: plecione chodniki, proste meble z ciemnego drzewa, pierzyny, poduchy, haftowane serwety i narzuty, malowana porcelana. Kady dom we wsi posiada przynajmniej jeden taki pokj, a zazwyczaj cay by jak ze skansenu. Wiele chat wybudowano jeszcze na pocztku XX wieku, a pniejsze nie odbiegay wygldem i wystrojem od pierwowzorw. Najczciej spotykane ubarwienie cian stanowi bkit, ziele i rne odcienie cio - pomaraczu. Dachy byy proste, dwuspadowe lub amane, kryte gontem, dachwk lub blach. Starannie zdobione podcienie, ganki, furty i bramy wjazdowe przydaway im uroku. W obejciu tradycyjny gospodarski inwentarz, a wok - pola, ki, sady i ogrody. Po prostu wie jak si patrzy. Moja gospodyni zreszt te. Nestorka rodziny, babcia Anusia przywitaa mnie ubrana w typowy strj starej kobiety: czarne trzewiki, czarne rajstopy, czarn spdnic, czarn bluzk i czarn chust. Tylko serce zote.

    Warsztaty taca to co dzie 3 godziny nauki rano, 2 po poudniu, a wieczorem potacwka do upadego. Kursanci dzielili si wedug kryterium pocztkujcy - zaawansowany na dwie grupy. Grupa zaawansowana trudniejsza, acz bardziej atrakcyjna, zwaszcza dla panw, poniewa uczono tam elementw mskich tacw solowych. Tace te, z grubsza skadajce si z wywijasw, podskokw, wyskokw, tupania, klaskania i klepania, s przedmiotem podziwu i uznania ze strony innych panw, a zachwyt i uwielbienia ze strony pa. Wszystkie pytane przeze mnie dziewczyny odrzeky, e jest to bardzo kuszce i ekscytujce obserwowa popisujcych si chopakw. Wyznania te zwikszyy moj motywacj do nauki, aczkolwiek wykaza dane mi byo si w tacach parowych.

    Zrzdzeniem losu znalazem si bowiem w grupie pocztkujcej. Dowodzi ni Peter Levai, co do ktrego powiedzenie "uczy i bawi" byo po stokro trafione. Czowiek ten czy w sobie talent taneczno - dydaktyczny i aktorsko - komediowy, oprcz wic krokw i figur nie skpi nam artw i dowcipw, opowiadajc zabawne historie i w ujmujcy sposb parodiujc nasze pocieszne podrygi. Frajd oczywicie sprawia te sam taniec, zwaszcza, e Peter nie szczdzi nam zmian w parach. Tym sposobem w cigu kilku dni obtaczyem wicej dziewczyn ni przez cay ubiegy rok. Na dodatek wielce urodziwych.

    Komu byo mao, szed wieczorem do domu taca na zabaw. Okoo 21-ej zasiadaa kapela w skadzie skrzypce, altwka, basy, i lud rusza w tany. Taczy kto potrafi, chcia lub nie mia kompleksw. Kto nie taczy, ten patrzy i sucha, gdy tace okrutnie pikne a muzyka cudowna. A jak jeszcze za smyczek chwyci Netti, pono ostatni yjcy wielki primasz regionu, doznania osigay szczyt. Zreszt taniec i muzyka Wgrw nieodcznie id w parze (a raczej w tercecie) ze piewem. Piosenek z okolicznych wiosek mona byo uczy si po zajciach tanecznych, kto jednak jzyka nie zna, ten mg co najwyej pod nosem melodi zanuci.

    Wgrzy, bez wzgldu na to, czy pij duo czy mao, w zasadzie nie upijaj si, burd nie wszczynaj, a wydobyt z alkoholu energi inwestuj w muzyk i piew. Ta cenna waciwo moga znale ujcie tego wanie lata, kiedy to fetowano 20-lecie ruchu Domu Taca w Siedmiogrodzie. Gwne uroczystoci odbyway si w niedziel 10 sierpnia w Operze Wgierskiej w Kolozsvarze. Zjechali si tam wszyscy przeszli i obecni animatorzy ruchu, czoowi muzykanci i zespoy taneczne. Koncert trwa prawie 5 godzin, a po nim zabawa do biaego rana. y, nie umiera, wspaniae zwieczenie caego taboru.

    Adam Radecki

    "Wspczesna komunikacja folklorystyczna" to temat konferencji midzynarodowej ktra odbya si w Cieszynie, w dniach 19 - 20 listopada. Konferencj przygotowa Zakad Folklorystyki Oglnej i Stosowanej Instytutu Pedagogiki Muzycznej Filii Uniwersytetu lskiego w Cieszynie. Poruszano tam m. in. takie tematy jak ywotno folkloru, wspczesne sytuacje wykonawcze, biaoruska pie obrzdowa, sowacka muzyka ludowa, szkoa i folklor dziecicy, kapele cieszyskie. Udzia wzili naukowcy prof. A. Kopoczek, prof. B. Linette, prof. J. ugowska, dr P. Dahlig, prof. K. Wrocawski, dr D. Czubala oraz naukowcy z Sofii i Nitry (Sowacja).

    c
    z
    t
    r
    z
    e
    c
    i
    a

    Rzecz o graniu

    Jak wiecie, lubi sobie od czasu do czasu pogra na skrzypcach, zdejmuj je ze ciany, siadam koo okna, nacieram smyczek kalafoni i, patrzc na skaczcego z gazki na gazk wrbla, prbuj gra. Nie jest to granie weselne ani festynowe. Takie sobie rzpolenie bez adu i bez skadu. Czsto nie przypomina ono melodii ani pieni granych i piewanych w naszej wsi i okolicy. [...]

    Ludzie [...] uciekaj te od mojego grania, obchodz z daleka mj dom albo rzucaj kamieniami i bryami w okna. Czasem nasyaj dzieci, ktre tacz na moim podwrku i piewaj uoon naprdce przypiewk:

    Stary Jakub grajek,
    ten od kurzych jajek,
    jajka tak poguchy,
    e z nich zamiast pisklt
    zrodziy si muchy. [...]

    Przeto, gdybym by czowiekiem rozsdnym, wyrachowanym, szanujcym siebie i swoj rodzin nie powinienem bra skrzypiec do rk. Raczej powinienem ucieka przed nimi jak przed morow zaraz [...]

    Nie mogem jednak zrezygnowa w aden sposb z grania. Rce moje same wycigay si do skrzypiec. [...] Wystarczyo, e wchodziem do izby i zobaczyem skrzypce wiszce na cianie, a traciem rozum. Braem je do rk i graem, pki mi palce nie cierpy na strunach, okcie od smyczka nie zgrubiay, pki sen nie zamkn mi popuchnitych powiek. [...]

    Ta moja namitno do skrzypiec sprawia, e mj dom rokrocznie odwiedzay wszystkie kapele cygaskie i ydowskie, wdrujce z zza lasu do wsi zadunajeckich, eby tam gra na weselach i festynach. Prymici tych kapel chcieli odkupi za grosz znaczny moje skrzypce. Kilka razy prawie ju dobijaem targu, ale wystarczyo, e ktry z prymistw wzi moje skrzypce do rki i zagra, a wyrywaem mu je spod brody, wynosiem do komory i zagrzebywaem w ssieku penym zboa. Inna rzecz, e skrzypce, prawie guche przy mnie, pieway jak oszalae majowe sowiki w rkach cygaskich i ydowskich prymistw. Marzyo mi si wwczas chocia jedno takie granie. nic te dziwnego, e po odejciu kapel rzpoliem na skrzypcach caymi godzinami.

    Gdy mi si zachciewao grania, wychodziem nad rzek, do lasu, w ki lub zaszywaem si za wsi w zboa. Tam rzadko si zdarzao, eby mnie kto sysza, A jeli nawet sysza, nie mia rzuci we mnie kamieniem i ciszym od niego przeklestwem. Na odludziu postanowiem za wszelk cen, chobym mia sobie ugra rce po okcie, chobym rok nie mg ruszy szyj, e bd gra jak ydowscy i cygascy prymici. Marzyem, e nagle ktrej niedzieli wyjd wprost ze zboa, i na festynie, kiedy kapela odpoczywa pod wierzbami popijajc piwo, zaczn gra i ludzie zamiast ucieka, zakrzykn radonie i rusz parami do polki.

    Zaczem si ba mojego rzpolenia. Mieli przecie racj ludzie starzy, przestrzegajc modzikw przed takim jak moje zapamitaniem, zacietrzewieniem, zawzitoci bezrozumn. Wczeniej czy pniej ten bezrozumny upr rzuca si na mzg. A ja w tych polach czuem czasem, e moje skrzypce wyjadaj mi rozsdek, moj jasno widzenia wiata ludzkiego i zwierzcego. Ale nawet wtedy bardziej ni zbawienia dusznego, olejw witych pragnem grania podobnego do cygaskiego i ydowskiego.

    Nigdy si tak gra nie nauczyem. Moe nawet nie dlatego, e wszystko, co dwiczne w naszym wiecie byo dla mnie pocignite pokostem i woskiem. Teraz dopiero zrozumiaem, dlaczego nie potrafiem zagra ani jednej piosenki tak, eby przy niej zechcia zataczy choby dziad proszalny. Po prostu ja chciaem gra i pyszni si graniem. A takie granie nie zda si ani trawie na sen, ani psu na wiercenie si po budzie, ani czowiekowi na odpoczynek po niwie.

    fragment z ksiki Tadeusza Nowaka Pbanie
    c
    z
    c
    z
    w
    a
    r
    t
    a

    I. Lista dyskusyjna

    E-List E-Otwarty do Biuletynu Domu Taca "Korzenie" (zwanego dalej Biu.).

    zamieszczony 14.11.97 w Internetowym Biuletynie Muzycznym Muzykant.

    Jak wspominaem, po wielomiesicznej przerwie wznowi swj byt Biuletyn Domu Taca "Korzenie", a w Nim znalaza si wzmianka o licie dyskusyjnej Muzykant. [...] W zwizku z tym, poczuwam si do koniecznoci zoenia e-owiadczenia:

    Cz Pierwsza

    "Biuletynie, Ciebie Lista Nasza wyczekiwaa, jak..." pisa Adam Mickiewicz w "Panu Tadeuszu" w najsynniejszym w literaturze polskiej opisie koncertu muzyka ludowego (zreszt zaraz po "cymbalistw byo wielu", czyli nie jest przypadkiem zbieno z np. bya prezeska SDT i w ogle tematyka Biu.) ;-), gdy bye tu wzmiankowany wielokrotnie, od tekstu zaproszenia na list i listu powitalnego poczynajc Jako stay czytelnik "K." od pocztku i publicysta (zdyem dotd zamieci tylko 1 recenzje koncertu;-( , bo Biu. akurat przesta si ukazywa) ciesz si szczeglnie, e znowu fizycznie jeste i e to wanie na Twoich stronach pojawia si pierwsza w papierowej prasie wzmianka o Internetowym Biuletynie Muzycznym "Muzykant", ktrego tematyka jest muzykowanie ludowopodobne w Polsce i okolicy, co zawiera w sobie m.in. tematyk Biu.

    Rado ta jest tym bardziej uzasadniona, e jedna z intencji powoania Naszej Listy Dyskusyjnej, jak to wida w mojej korespondencji z byym sekretarzem SDT Antonim Beksiakiem, cytowanej na Muzykancie na pocztku czerwca (czyli jest w logu), bya Jej wsppraca z Biu. i wszystkimi innymi pismami i innymi rodkami masowego przekazu o, szeroko pojmowanych, podobnych zainteresowaniach, podejciu do muzyki i duchu, a w szczeglnoci m.in.: zdobywanie dla Biu. Informacji i artykuw do druku; udostpnianie nowym, zwaszcza oddalonym fizycznie, czytelnikom i poddawanie pod dyskusje zawartoci Biu.; poszukiwanie lub te inicjowanie podobnych inicjatyw jak DT i Biu., wymiana dowiadcze z Nimi i nawizywanie ronych form wsppracy; poszukiwanie muykw ludowych i innych osb, ktre nie znaj DT, a mogyby si przyczy kiedy do Naszej zabawy i innych dziaa SDT. W obliczu powyszego, jako administrator Muzykanta i prywatnie, dzikuje za yczliw wzmiank o Muzykancie, gratuluje Biu. odwieszenia i pisania o ciekawych sprawach, oraz ycz Biu. Dalszych sukcesw , w tym satysfakcji z udziau w I.B.M. "Muzykant" i kontaktw z Jego Listowiczami. W szczeglnoci, mogoby temu suy udostpnienie poszczeglnych numerw Biu., take archiwalnych, w caoci na stronach www lub jako zakodowanych plikw tekstowych w Filelist Muzykanta, do czego ponownie zachcam

    Cz Druga

    Poniewa wikszo staych czytelnikw Biu., jak si przekonaem w DT, nie jest zorientowana w sposobie dziaania internetowych list dyskusyjnych, uprzejmie proe o sprostowanie w Biu., zgodnie z prawem prasowym;-) , kilku istotnych niecisoci, jakie wkrady si w cytowany komunikat o Muzykancie:

    1) Na licie nie "mona si zapozna z opiniami", bo mechanizm listy ich sam nie wygeneruje, lecz napisa je i wysa na list musza ludzie; Muzykant nie ma zatwierdzajcego teksty do rozpowszechniania redaktora naczelnego (inaczej niz. pisma papierowe, listy dystrybucyjne i niektre moderowane listy dyskusyjne), Jego istota techniczna jest interaktywno (pisze si "na Muzykanta", a nie "do"), wic waciwsza informacja dla pocztkujcych internautw byoby, ze na tym e-forum "mona wyraa, wymienia, przedstawia i si zapoznawa z informacjami i opiniami", cho, oczywicie, lista jest dla ludzi, a nie odwrotnie, nie wymusza korespondowania, lecz je umoliwia, nikt nie ma obowizku pisa i moe poprzesta na czytaniu tych, co zechc pisa, ale wtedy, oczywicie, na przez nich wybrane tematy. ;

    2) Na licie nie "mona si zapozna gownie z opiniami o muzyce folkowej, a sporadycznie pojawiaj si pojedyncze glosy o muzyce ludowej", lecz, jeli ju, to "dotd mona byo" itd., bo nie wynika to z jakiego zawania tematyki listy do muzyki folkowej i wyrzucania poza nawias muzykowania ludowopodobnego muzyki ludowej, zwaszcza w wydaniu KDT i Goci DT, lecz z zainteresowa najbardziej aktywnych Muzykantw, ktre to z kolei s pochodn obecnego zainteresowania muzyka ludowa w ogle, te za czsto wynika ze stanu wiedzy o niej i moliwoci kontaktw z ni Nic nie stoi na przeszkodzie, by mionicy muzyki ludowej pisali o niej na Muzykanta wicej, aktywnie zapraszali na Muzykanta znajomych o podobnych upodobaniach, na bieco informowali o swoich i znanych sobie dziaaniach zwizanych z muzyk ludow, podejmowali i inicjowali takie dziaania za porednictwem Muzykanta i, m.in. t drog, skutecznie zachcali do niej innych, a proporcje si zmienia. Skdind, warto by ucili, co Biu. rozumie jako ludowe i folkowe. W tym miejscu, pozwol sobie zauway, ze np. z ludowa piosenka kurpiowska "Zasn Janek", ktrej tekst wydrukowany zosta wanie w Biu., zetknem si pierwotnie poprzez folkowa Mari Krupowies (jako "Drzema Jasiek" - XIX-wieczny polski przekad pieni ukraiskiej, popularny na Litwie), a np. z ludowa piosenka "Tam pod ganeckiem", ktrej tekst jest na stronie www DT, za sprawa folkowej "Werchowyny", wiec takie podziay s MSZ bardzo umowne, nie naley sobie przeciwstawia tych rodzajw muzyki i, z definicji, kady tekst o muzyce folkowej jest zarazem nawizaniem do muzyki ludowej.

    3) Na licie nie "pojawiay si sporadycznie pojedyncze glosy {lub raczej teksty} o muzyce ludowej", lecz bardzo wiele, jakkolwiek niekoniecznie o muzyce z obszarw i grup nalecych do cisych zainteresowa DT oraz nie zawsze wprost - zachcam do uwanego przejrzenia logw od pocztku

    Cz Trzecia - prywatna

    Moja Specjalna Tajna Agentka, ktra dotara na kocwk obwieszczanej w Biu. "Muzyki Utraconej" w Krakowie, wytropia tam grup Emisariuszy warszawskiego DT. O ile dobrze zrozumiaem Jej raport, by tam te m.in. niezapowiadany Teatr "Dzierkalo" z Kijowa. Moe zanim relacja z caoci trafi 20 listopada do Biu. i Jego krgu czytelnikw, zawonego cigle jeszcze wielkoci nakadu i zasigiem dystrybucji papierowego pisma, to mogliby si z ni ju zapozna Muzykanci, w tym Ci czsto cigle jeszcze niemajcy dostpu do Biu, a Nim ywotnie zainteresowani? Dzikuje tez Szanownym Redaktorkom Biu. za przemiy wieczr w DT i polecam si, te pozatekstowo, na przyszo}

    Gdy w systemie real audio & video bd interaktywnie transmitowane na ywo w Internecie spotkania DT, to to dopiero bdzie triumf{!} kultury dawnej wsi polskiej, ale na razie moje oczekiwania wobec Biu. s skromniejsze. Dzikuj za e-uwag. E-Uklony,

    Administrator Listy Dyskusyjnej Muzykant
    KAROL "KAROL" EJGENBERG

    Od Redakcji:

    Bardzo cieszymy si, e na licie dyskusyjnej Muzykant znalaz si tak obszerny tekst, bogaty w wiele cennych uwag o biuletynie Korzenie (obecnie z powrotem "Gazetki Korzenie"). "Interaktywno" dziaania listy dyskusyjnej i brak jakiejkolwiek kontroli napywu duej iloci tekstw nierzadko o wartoci bardzo mierniej jest niestety zdaniem redakcji gwn przeszkod w uczciwym zapoznaniu si z tekstami bardziej cennymi.

    Jeli chodzi o tekst pieni "Zasn Janek ma murawie" to jej rdem jest nagranie piewaczek ze wsi Marianw koo Kozienic, ktre przeprowadziam podczas letnich poszukiwa terenowych. Ciekaw kwesti jest pochodzenie pierwszej czci tekstu - prawdopodobnie stworzonego wspczenie i zawierajcego cechy folkloru miejskiego.

    W Internecie Dom Taca zamierza si pojawi w najbliszym czasie w obszerniejszej formule, zamieszczajc m.in. przykady (sample) dwikowe pieni wraz z ich tekstami. Planujemy take stworzy baz danych o nagraniach ze spotka Domu Taca, Remontu, a w przyszoci take o innych nagraniach polskiej muzyki ludowej. Mam take nadziej, e wkrtce internauci bd mogli zapozna si z archiwum Gazetki Korzenie.

    Koncepcje wsppracy Muzykanta i Korzeni uwaam za bardzo ciekawe, cho sysz o nich po raz pierwszy. Na razie jednak nie zauwayam w Muzykancie informacji o muzykantach ludowych, z ktrych Korzenie mogyby skorzysta.

    Katarzyna Andrzejowska

    II. To, co jest

    Zataczy czardasza

    Od dwch tygodni w sobotnie popoudnia w Instytucie Wgierskim przy Marszakowskiej mona nauczy si czardasza jak i innych wgierskich tacw. Nauk prowadzi Robert Lakatos, ktry goci dwa lata temu w Domu Taca z Zespoem "Bogncs" z Kolosvaru. Robert, ktry pochodzi z Siedmiogrodu, doskonale zna tace wgierskie tego regionu, sam wielokrotnie uczestniczy w rnego typu warsztatach tanecznych, w spotkaniach wgierskich Domw Taca. Do tej pory "wtajemniczy" nas w arkana czardasza z Szku, poznalimy take pierwsze kroki czardasza z Gyimes. Na zakoczenie kadego wieczoru moglimy wsplnie zataczy modawskie tace korowodowe, a mczyni mogli prbowa zawiej techniki tacw mskich.

    Nie wiem do jakiego stopnia uda nam si przyswoi te nieatwe dla nas tace, co jednak najwaniejsze - dla tych co po prostu lubi taniec - tu mona potaczy i z tego czerpa rado. Mamy te nadziej, e raz na jaki czas uda si zaprosi do Instytutu Wgierskiego muzykantw z Wgier lub Siedmiogrodu, by przy ywej muzyce pozna lepiej ducha tych tacw i tej muzyki.

    Wszystkich chtnych zapraszamy do Wgierskiego Orodka Kultury w kad sobot na godzin 18.00, dodam, i z tego co mi jest wiadome, nauka tacw wgierskich ma rwnie odbywa si w Adwencie.

    Beata Wilgosiewicz

    III. ... i co bdzie

    Konkurs trombit - rozpocznie si 7 grudnia o godz. 10.00 w Ciechanowcu. Wyjazd organizuje Piotr Piszczatowski
    Spotkania piewacze: eskie w rody (kontakt Katarzyna Andrzejowska , mskie - w czwartki od godz.18.00 (Kontakt Pawe Biao).


    Gazetka "Korzenie" wydawana przez Stowarzyszenie "Dom Taca"
    domtanca@domtanca.art.pl

    Redaktor naczelny: Katarzyna Andrzejowska
    wspredakcja: Katarzyna Dbek

    Logo Gazetki: Waldemar Umiastowski

      

    [ Powrt do Gazetka | Wykaz sekcji ]
    Theme Design By SeriArt.net    Powered By Php-Nuke

    =admin=

    strona gwna